احادیث و سخنان

روزهای واپسین و کلمات گهربار امام حسن

آخرین روزهای حیات آن حضرت، جناده بن امیه [۴۷۳] برای عیادت خدمتش آمد. او میگوید: حال امام منقلب بود و از شدت درد مینالید، تشتی را در برابر حضرت قرار داده بودند. هرچند گاه، لختههای خون از راه دهان خارج میشد [۴۷۴] ، این جا بود که به وحشت افتادم و سخت ناراحت شدم.
[صفحه ۲۹۵]
عرض کردم: چرا خود را معالجه نمیکنید؟ فرمود: چگونه میتوانم مرگ را معالجه کنم؟! گفتم: «انا لله و انا الیه راجعون». در آن حال نگاهی به من کرد و فرمود: قسم به خدا! پیامبر خدا صلی الله علیه و آله امامت را برای ما – دوازده جانشین خود – تعهد نموده، سپس فرمود: هیچ کدام از ما از دنیا نخواهیم رفت مگر این که مسموم و یا مقتول خواهیم گشت.» آن گاه تشت را برداشتند در حالی که حضرت اشک میریخت.
جناده میگوید: عرض کردم: فرزند رسول خدا! مرا موعظه کن و پند و اندرز ده. فرمود: «نعم، استعد لسفرک و حصل زادک قبل حلول اجلک.
و اعلم انک تطلب الدنیا و الموت یطلبک، و لا تحمل هم یومک الذی لم یات علی یومک الذی انت فیه.
و اعلم انک لا تکسب من المال شیئا فوق قوتک الا کنت فیه خازنا لغیرک.
و اعلم ان فی حلالها حساب و فی حرامها عقاب و فی الشبهات عتاب فانزل الدنیا بمنزله المیته، خذ منها ما یکفیک فان کان ذلک حلالا کنت قد زهدت فیها و ان کان حراما لم یکن فیه وزر، فاخذت کما اخذت من المیته و ان کان العتاب فان العتاب یسیر.
و اعمل لدنیاک کانک تعیش ابدا و اعمل لآخرتک کانک تموت غدا.
و اذا اردت عزا بلا عشیره و هیبه بلا سلطان، فاخرج من ذل معصیه الله الی عز طاعه الله – عزوجل –
[صفحه ۲۹۶]
و اذا نازعتک الی صحبه الرجال حاجه فاصحب من اذا صحبته زانک، و اذا خدمته صانک، و اذا اردت منه معونه اعانک و ان قلت صدق قولک و ان صلت شد صولک و ان مددت یدک بفضل مدها، و ان بدت عنک ثلمه سدها و ان رای منک حسنه عدها و ان سالته اعطاک و ان سکت عنه ابتداک و ان نزلت احدی الملمات به ساءک، من لا تاتیک منه البوائق و لا یختلف علیک من الطرائق و لا یخذ لک عند الحقائق، و ان تنازعتما منقسما آثرک [۴۷۵]؛
ای جناده، برای سفر آخرت آماده شو و توشهات را پیش از آمدن اجلت مهیا نما.
بدان که تو در جستجوی دنیایی در حالی که مرگ به دنبال تو است. هیچ گاه اندیشه و اندوه روز آیندهات را بر اندیشهی امروزت ترجیح مده.
بدان اگر تو هر چیزی از دارایی دنیا را بیش از قوت (خوراک) لازمت گرد آوری و نگه داری، تنها خزانهدار دیگران خواهی بود.
بدان، آنچه از دارایی و مال دنیا به دست میآوری، اگر در راه حلال مصرف شود، حسابرسی خواهد داشت و اگر در راه حرام خرج شود کیفر و عذاب به دنبال دارد و اگر در جایی که شبههناک است به کار برده شود، سرزنش و توبیخ در پی خواهد داشت، بنابراین تو دنیا را همانند مردهای پندار و از آن در حد نیازت بهرهبرداری کن. حال آنچه را مصرف کردهای اگر حلال باشد، تو از بیرغبتی به آن، زیان و ضرری ندیدهای و اگر حرام باشد از کار زشت دوری گزیدهای و به اندازهی نیاز از مردار استفاده کردهای و اگر سرزنشی به دنبال داشته باشد آسان و زودگذر و قابل تحمل است.
برای کارهای دنیایی خود چنان اقدام کن که گویی سالیان دراز در جهان خواهی بود و خواهی زیست و در کارها و امور آخرتی آن گونه باش که گویی فردا از جهان رخت برمیبندی و میمیری.
[صفحه ۲۹۷]
اگر عزت و سربلندی بدون وابستگی خانوادگی و بزرگی بدون سلطنت را خواستاری، از ذلت و خواری گناه دور شو و لباس عزت و فرمانبرداری خدا را بر تن کن.
هرگاه به همنشیی و مصاحبت با مردم نیازمند شدی، این گونه رفیق و همنشین را برگزین و انتخاب کن: کسی که چون با او نشست و برخاست کنی بر وقار و عزت تو بیفزاید و چون به او خدمت کنی از تو حفاظت و نگاهبانی کند و چنانچه نیاز مالی داشته باشی به یاریات بشتابد و آن گاه که سخن میگویی به تو خوشبین باشد و تو را تصدیق کند و اگر در مورد کاری شدت و سختی به خرج میدهی با تو همسو و همنوا شود و چون برای کار ارزشمندی دست خود را دراز میکنی او نیز دست خود را جلو آورد و اگر از تو خطا و اشتباهی سر زند آن را جبران کند و اگر از تو عمل نیکی ببیند آن را فراموش نکند و یادآور شود و چنانچه از او خواستهای داشتی برآورده کند و اگر از او جدا شدی او به تو بپیوندد و اگر بر تو مصیبتی وارد شد با تو همدردی نماید.
همنشین تو باید کسی باشد که از او به تو زیانی نرسد، دشواریها از ناحیهی او برای تو پیش نیاید – برای تو مصیبت درست نکند – در مسائل اساسی تو را خوار و ذلیل نکند و اگر مالی را بین خود تقسیم میکند او را بر خویشتن ترجیح دهد.»
پند و اندرزهای حکیمانهی امام مجتبی علیهالسلام چون بدین جا رسید، نفس مبارکش قطع شد و زردی چهرهاش به قدری زیاد شد که ترسیدم امامم از دنیا برود، بعد از چند لحظه دوباره بهتر شد و به حالت قبلی بازگشت. [۴۷۶].
برگرفته از کتاب حقایق پنهان نوشته آقای احمد زمانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *