آثار, احادیث و سخنان

صحیفه امام حسن – سخن با حسن بصری در توحید

اشاره
کتب الحسن البصری الی الحسن بن علی علیهما السلام: اما بعد فانتم اهل بیت النبوه و معدن الحکمه، و ان الله جعلکم الفلک الجاریه فی اللجج الغامره، یلجأ الیکم اللاجیء، و یعتصم بحبلکم الغالی، من اقتدی بکم اهتدی و نجا و من تخلف عنکم هلک وغوی، و انی کتبت الیک عند الحیره و اختلاف الامه فی القدر، فتفضی الینا ما افضاه الله الیکم اهل البیت، فنأخذ به.
فکتب الیه الحسن بن علی علیهما السلام:
اما بعد، فانا اهل بیت کما ذکرت عند الله و عند اولیائه، فاما عندک و عند اصحابک فلو کنا کما ذکرت ما تقدمتمونا، و لا استبدلتم بنا غیرنا.
و لعمری لقد ضرب الله مثلکم فی کتابه حیث یقول: «اتستبدلون الذی هو ادنی بالذی هو خیر» [۵۹]، هذا لاولیائک فیما سألوا و لکم فیما استبدلتم.
و لولا ما ارید من الاحتجاج علیک و علی اصحابک ما کتبت الیک بشیء مما نحن علیه، و لئن وصل کتابی الیک لتجدن الحجه علیک و علی اصحابک موکده، حیث یقول الله عزوجل: «افمن یهدی الی الحق احق ان یتبع امن لا یهدی الا ان یهدی فما لکم کیف تحکمون.» [۶۰].
فاتبع ما کتبت الیک فی القدر، فانه من لم یومن بالقدر خیره و شره فقد کفر، و من حمل المعاصی علی الله فقد فجر.
ان الله عزوجل لا یطاع باکراه، و لا یعصی بغلبه، و لا یهمل العباد من الملکه، ولکنه المالک لما ملکهم، والقادر علی ما اقدرهم، فان ائتمروا بالطاعه لن یکون عنها صادا مثبطا، و ان ائتمروا بالمعصیه فشاء ان یحول بینهم و بین ما ائتمروا به فعل، و ان لم یفعل فلیس هو حملهم علیها، و لا کلفهم ایاها جبرا، بل تمکینه ایاهم و اعذاره الیهم طرقهم و مکنهم.
فجعل لهم السبیل الی اخذ ما امرهم به و ترک ما نهاهم عنه، و وضع التکلیف عن اهل النقصان و الزمانه، و السلام.
کلام آن حضرت با حسن بصری در توحید
حسن بصری به امام علیه السلام نامه نوشت: اما بعد شما خاندان نبوت و جایگاه حکمت هستید، و خداوند شما را کشتی های حرکت کننده در موجهای سهمگین قرار داد، پناهنده به شما پناه گرفته و غلو کننده به ریسمان شما چنگ می زند، هر که از شما پیروی کند هدایت یافته و نجات می یابد، و هر که تخلف ورزد هلاک گردیده و گمراه می شود، و در زمان سرگردانی امت در مورد قضا و قدر به تو نامه می نویسم، آنچه خداوند به شما اهل بیت نازل فرموده را نزد ما بفرست تا آنرا برگزینیم.
امام علیه السلام در جواب نوشت:
اما بعد، ما همچنان که گفتی در بین خدا و اولیائش اهل بیت هستیم، اما نزد تو و یارانت اگر ما همچنان که گفتی، بودیم بر ما کسی را مقدم نداشته و کسی را با ما عوض نمی کردید.
سوگند به جانم مثل شما را خداوند در قرآن کریم زده و می فرماید:
«آیا کسی که در نیکی برتر است را تبدیل می کنید»، این برای یارانت می باشد در آنچه سوال کردید و تبدیلتان نیز برای خودتان.
و اگر به خاطر احتجاج نزد تو و یارانت نبود جواب نامه را نمی نوشتم و از آن چه نزد ماست تو را آگاه نمی کردم، و اگر نوشته ام به دست تو رسید می یابی که دلیل بر علیه تو و یارانت موکد می گردد، چرا که خداوند می فرماید: «آیا کسی که به سوی حق دعوت می کند شایسته تر است برای پیروی یا کسی که هدایت نیافته جز آنکه هدایت شود و شما را چه شده است و چگونه حکم می کنید».
آنچه در مورد قضا و قدر برایت می نویسم را پیروی کن، چرا که هر که به خیر و شر قضا و قدر ایمان نیاورد کافر شده است، و هر که گناهان را به خداوند نسبت دهد به خطا رفته است.
خداوند با اجبار نشده و کسی که گناه می کند بر او غالب نگردیده است، و بندگانش را نیز مهمل و بیهوده رها ننموده، بلکه او مالک آنچه به آنان داده می باشد، و بر آنچه آنان را توانا ساخته تواناست، اگر اطاعت او را بنمایند مانع و جلوگیر آنان نشده، و اگر نافرمانی او را نمایند اگر خواست مانع انجام گناه شود این کار را می کند و اگر چنین نکرد او باعث انجام گناه نیست و آنان را به انجام آن وادار و اجبار ننموده، بلکه متمکن کردن آنان به انجامش و بر حذر داشتنشان راه را برای انجام دادن گناه برای ایشان باز نموده است.
پس راه را برای پیروی از آنچه بدان امر فرموده و ترک آن چه از آن نهی کرده آماده نموده، و تکلیف و وظیفه را از آنانکه از جهت عقلی ناقصند یا بیماری دارند برداشته است.
برگرفته از کتاب صحیفه الحسن نوشته: جواد قیومی اصفهانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *