حوادث، وقایع، هجرت

صلح نامه معاویه با امام حسن

ترفندهای معاویه منتهی به امضای قرداد صلح بین معاویه و حسن بن علی علیه السلام میشود، بسترهایی که از دو جانب تمایل دو طرف را فراهم ساخت که صلحنامه امضاء نمایند برخی بررسی شد و برخی دیگر در تحلیلهای امام علیه السلام از صلح خواهد آمد. نکته حایز اهتمام در این راستا مواد صلحنامه است که براساس شواهد تاریخی چون معاویه خود را حریف میدان نبرد نمیدید، بر صلح پافشاری داشت. وی بر این باور بود که اهداف خود را با پوشش صلح پافشاری داشت.
وی بر این باور بود که اهداف خود را با پوشش صلح میتوان تامین نماید. معاویه برای رسیدن به اهداف هر گونه شرطی را پذیرا بود.
و این امام مجتبی است که میتواند در این شرایط با هوشمندی کامل اهداف خویش را در قرارداد مطرح سازد.
در منابع تاریخی سخن از لوح سفید و امضا شدهای است که معاویه به حضور اما مجتبی (ع) فرستاده است. [۲۲۳] که این نکته نیز دلیل است که معاویه تا چه اندازه به صلح پافشاری داشته است! اما مواد صلحنامه که مورد توافق امام مجتبی (ع) قرار گرفته باشد، شاید دسترسی به متن کامل بدون خدشه ممکن نباشد. زیرا مواد صلحنامه در منابع بسیار متفاوت و پراکنده میباشد. به لحاظ این که موارد توافقی بین دو طرف بسیار حایز اهمیت است به هر نکتهای که در تاریخ آمده نمیتوان اعتماد نمود بلکه باید تحقیق صورت گیرد تا به مواد صلحنامه دسترسی حاصل شود. به همین جهت به آن مقدار از مواردی که مورد اتفاق منابع معتبر و نیز با روش و رفتار امام مجتبی (ع) سازگار است اکتفا میشود. این موارد را در شش بند
[صفحه ۱۵۵]
میتوان خلاصه نمود، که امام مجتبی (ع) در همان لوح سفیدی که معاویه فرستاده بود بدین صورت نگاشت:
۱- مهمترین موضوع که اساس صلحنامه را شکل میدهد موضوع رهبری است که در این قرارداد گرچه زمامداری مسلمانان به معاویه واگذار شده است، لیکن بعد از معاویه به امام مجتبی (ع) بازگشت خواهد نمود و اگر امام مجتبی علیه السلام پیش از معاویه رحلت نمود معاویه باید زمامداری را به شورا واگذار نماید. در صورت حق تعیین جانشین ندارد.
۲- معاویه متعهد است در مدت زمامداری بر اساس سیره رسول الله (ص) و خلفا رفتار نماید.
۳- معاویه متعهد است که نکوهش و لعن بر امام همام علی بن ابی طالب و اهل بیت علیهم السلام را ممنوع نماید.
۴- معاویه نباید هیچ گونه اقدامی (ضد امنیتی) علیه امام مجتبی و بردارش حسین انجام دهد.
۵- معاویه متعهد است امنیت ملی را نسبت به همه اقشار جامعه مستقر سازد و شیعیان علی (ع) به ویژه یاران زبده علی، جان و مالشان در امان خواهد بود.
۶- از جانب دستگاه حکومت یاران امام مجتبی (ع) نباید مورد ارعاب و ایذا قرار گیرند. [۲۲۴].
در موارد این پیمان سخن از حقوق مالی امام مجتبی (ع) مانند پنج ملیون درهم موجودی بیت المال کوفه و نیز پرداخت یک ملیون درهم سالانه ازبیت المال به امام مجتبی (ع)، و یا واگذار نمودن
[صفحه ۱۵۶]
مالیات فسا و دارابجرد فارس، به امام مجتبی اثری نیست. البته برخی از اینها مانند مورد دوم و سوم در نامه پیشنهادی معاویه ذکر شدهاند، [۲۲۵] و نیز در برخی منابع تاریخی این موارد نیز آورده شدهاند [۲۲۶] که ممکن است نامه پیشنهادی معاویه با مواد صلحنامه به هم آمیخته شده باشند. در هر صورت همانند این مطالب در قرار داد صلح بایسته نمینماید، آن هم قرادادی که مورد توافق شخصی همانند امام مجتبی (ع) قرار میگیرد. زیرا گرچه معاویه برای تامین اهداف خویش اصرار بر صلح داشت و هر شرطی را پذیرا بود، لیکن موجودی بیت المال کوفه یا مالیات دارابجرد چیزی نیست که امام مجتبی بر آن در قرارداد بیاورد. آنچه تلاش امام مجتبی بر آن متمرکز بود این که در برابر اهداف معاویه مانع ایجاد نماید. بنیامیه را از تداوم زمامداری محروم سازد و ناهنجاریهای که پدید آوردهاند هنجار بخشد و در برابر تهاجم فرهنگی معاویه علیه علی (ع) و اهل بیت مقاومت نماید.
گرچه آشکار بود که معاویه به هیچ تعهدی پایبند نخواهد بود؛ لیکن تنظیم این موارد آن هم به شکلی آشکار و عمومی که امام مجتبی (ع) انجام داد، مانع بزرگی بر سر راه معاویه خود رسوایی دیگری برای بنی امیه خواهد بود. همان طور که بعد از زیر پا نهادن مواد قرار داد از جانب معاویه، شکست و رسوایی نصب آنان گشت.
در هر صورت این موارد (مالیات دارابجرد موجودی بیت المال کوفه) از آن مقدار اهتمام برخوردار نمیباشد، که در قرارداد صلح
[صفحه ۱۵۷]
آورده شود و پذیرش این گونه مطالب آسان نیست گرچه در برخی منابع تاریخ آمده است. [۲۲۷] موارد اصلی صلحنامه همین شش مورد یاد شده بوده، که بند ششم هم مکمل همان بند پنجم میباشد.
برگرفته از کتاب امام حسن علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *