فرزندان و نوادگان

فرزندان امام حسن

نهاد خانواده فخیمترین و مقدسترین نهاد اجتماعی است، که سقف جامعه بر پایههای استوار آن نهاده شده است. میوه شیرین درخت سرسبز خانواده را پاکدامنی و فرزندان صالح که تداوم زندگی را تحقق میدهند میباشد.
دین در دو محور خانواده و فرزند رهنمونهای اصیل و برخاسته از واقعیتها ارائه میدهد. دین اساس خانواده را بر مهر و صمیمیت پایه نهاده و با طرح گذشت از لغزشها دیوارهای آن را مرتفع و استوار بنیان نهاده است، که از هیچ طوفانی آسیب نبیند. در تربیت و بالندگی فرزندان نیز از هیچ تلاشی فروگذار ننموده است.
دین بر تشکیل نهاد خانواده به هنگام ترغیب میکند، تا فرصت تقوا و پاکی و تربیت فرزند شایسته فراهم آید. و برای استواری این
[صفحه ۳۸]
نهاد سخن از رعایت دقیق حقوق متقابل و نیز رعایت اصول تربیتی در رفتار دارد. و در هیچ شرایطی راضی نمیشود کسی از این محورها عدول نماید.
دین تاکید فراوان دارد که با آگاهی کافی اصول همسرداری و تربیتی پیوند ازدواج پایه گیرد. آشنایی با اصول همسرداری و تربیتی فرصت بیشتری را میطلبد که این زمان را فرصت آن نیست. علاقهمندان به نوشتارهای دیگر رجوع کنند. [۲۵].
در همین راستا اگر دین برای مرد سخن از چند همسری دارد که رهبران دینی نیز از این روش برخوردار بودند، تحقق این طرح در مواردی است که مرد بر ایفای تعهدات خویش در همه عرصهها توانمند باشد. اگر در این عرصهها توانمند نیست و نمیتواند حقوق همسران خویش را تامین و رعایت کند، در آن صورت باید با انتخاب یک همسر تلاش کند تا حقوق همسرداری را رعایت نماید.
و نیز در مورد فرزند تاکید دارد که خانوادهها نسبت به آن اهتمام ورزند و در سنین مناسب از این پیوند میوه بچینند، که قرآن تعبیر به: قدموا لانفسکم [۲۶] نموده است. «با پرورش فرزندان شایسته برای خویش ذخیره نیکی از پیش فراهم آرید.» و از رسول الله (ص) هم این چنین رسیده است که من به فرزندان مسلمانان در قیامت افتخار مینمایم. [۲۷].
داشتن فرزند یا فرزندان متعدد مورد ترغیب دین است، لیکن این در صورتی که شخص توان تامین و تربیت آنان را فراهم آورد، که
[صفحه ۳۹]
اصول تربیتی را به صورت نظاممند شکل دهد. اگر فرد در این عرصه توانمند نباشد، توصیه بر فرزندان متعدد هم وجود ندارد، بلکه رویکرد دین به نوع دیگر شکل میگیرد که: قله العیال احدی الیسارین و… [۲۸].
این دو اصل همان گونه که مورد ترغیب قرآن است، در سیره رسول الله (ص) و نیز پیشوایان دینی به صورت شفاف شکل یافته است. رسول الله (ص) همسران متعدد انتخاب و فرزندان برومند و فرزانه تربیت نمود.
در مورد انگیزه انتخاب همسران متعدد میتوان گفت که تعدد همسر از جانب مرد بر اساس یک واقعیت اجتماعی فزونی جمعیت زنان [۲۹] بر مردان و نیز تفاوتهای اجتماعی زندگی مرد استوار شده است. پیامبر و نیز امام از آن جنبه که بشر است برای تامین غرایز انسانی همانند سایر افراد از راههایی که خدای سبحان نهاده است (ازدواج) اقدام مینماید. گرچه در ازدواجهای رسول الله (ص) انگیزههای دیگر نیز میتوان طرح نمود، لیکن انگیزه بشری را نباید از دیدگاه دور داشت، که پیامبر و سایر پیشوایان همانند سایر انسانها این نیاز را از راه ازدواج تامین مینمودند.
این حقیقت که در زندگی پیشوایان دینی متجلی است مورد انتقاد برخی افراد ناآگاه و نیز مغرض قرار دارد. لیکن اگر با دیده انصاف نگاه
[صفحه ۴۰]
شود. این حقیقت به خوبی قابل درک است که سیره زندگی آنان هموار نمودن راه زندگی توام با امید و آرامش است. و این اصول در سایه تشکیل خانواده شکل میگیرد. دین و رهبران دینی با رفتار خویش این راه را هموار نمودند. امر ازدواج را از هر جهت سهل و آسان پدیدار ساختند. که اگر جامعه در این محور زندگی آنان را الگو قرار میداد بسیاری از ناهنجارهای اجتماعی و پیآمدها و نابسامانیها را سامان میبخشید.
رفتار امام مجتبی (ع) نیز همانند سایر پیشوایان در این راستا شکل گرفته است. حضرت همسران متعدد انتخاب نمودهاند، و فرزندانی متعدد تربیت کردند. در مورد تعداد همسران و فرزندان امام مجتبی (ع) اختلاف دیدگاه فراوان است. و حتی برخی در این راستا راه افراط را پیش گرفتهاند و با ناآگاهی سخن از همسران فراوان (چند صد همسر) در مورد حضرت دارند. لیکن این اظهارات مبالغه و احیانا خلاف واقع میباشد. آن چه از منابع معتبر تاریخی میتوان بهره برد و با سایر محورهای سیره زندگی امامان هماهنگ میباشد، راه اعتدال است نه افراط.
منابع تاریخی تنها سیزده مورد همسر و کنیز درباره امام مجتبی (ع) ثبت مینماید، که از این تعداد هم تنها برخی از آنان فرزند به دامن آوردهاند. تعداد فرزندان حضرت بین پانزده تا بیست و یک نفر که از شش همسر به طور متناوب و چهار کنیز متولد شدهاند. مرحوم مفید تعداد فرزندان حضرت را پانزده مورد نام میبرد در طبقات تعداد فرزندان را ۲۱ نفر از ده مادر یاد میکند که دو پسر از ایشان به عنوان محمد نام میبرد که به همین جهت کنیه حضرت «ابا محمد» است. با
[صفحه ۴۱]
اینکه حضرت به این کنیه معروف است در بین فرزندان حضرت که مفید نام میبرد فردی به نام محمد وجود ندارد. بر این اساس سخن طبقات در این راستا قرین تحقیق میباشد.
در هر صورت همسران و فرزندان حضرت را از منابع معتبر بدین گونه میتوان نام برد: «خوله» که دو فرزند پسر به دامن آورد یکی به نام «محمدالاکبر» که حضرت به نام همین فرزندش مکنی به ابا محمد میباشد. دیگری «حسن». نام همسر دیگر حضرت «امکلثوم» دختر فضل بن عباس که چهار فرزند به نامهای محمدالاصغر، جعفر،حمزه و فاطمه به دامن آورد. از «عقبه» معروف به «امبشیر» سه فرزند به نامهای زید، ام الحسن، ام الخیر نصیب حضرت شد.
نام همسر دیگر حضرت «جعده» دختر اشعث بن قیس کندی میباشد که از ایشان نیز دو پسر به نامهای اسماعیل و یعقوب داشت.
از همسر دیگری به نام «زینب» حضرت یک پسر داشتند که نام آن «عبداللهالاصغر» بود. و از «ام الحق» نیز خدای سبحان یک پسر به نام «طلحه» به حضرت عطا نمود.
از کنیزی به نام «قیله» سه پسر به نامهای، قاسم، عبدالله، ابوبکر داشتند که هر سه در نهضت کربلا در رکاب امام حسین (ع) به شهادت رسیدند.
از کنیز دیگر به نام «ظمیاء» سه فرزند به نامهای «حسین الاثرم» «عبدالرحمن» و «ام سلمه» خدای سبحان عطا نمود. و از کنیز دیگر پسری به نام «عمر» متولد شد.
از کنیزی دیگر به نام «صافیه» یک دختر به نام «ام عبدالرحمن» یا «ام عبدالله» خدای سبحان عطا نمود، که این بانوی بزرگوار (ام عبد
[صفحه ۴۲]
الرحمن) مادر امام باقر (ع) میباشد. بر این اساس فرزندان حضرت شانزده پسر و پنج دختر از شش همسر و چهار کنیز میباشند. برخی همسران حضرت نیز عبارتند از هند، عایشه خثعمیه [۳۰] گرچه ممکن است همسران حضرت بیش از این تعداد نیز باشند [۳۱].
برگرفته از کتاب امام حسن علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *